Iran Travel Information, Tourism Industry News & Reports 

گردشگری و اکو توریسم ابزاری برای توسعه و پیشرفت ایران – دکتر اسرافیل شفیع زاده

گردشگری و اکو توریسم ابزاری برای توسعه و پیشرفت ایران و تقویت اقتصاد مقاومتی

مقدمه

در سال 1975 میلادی به این سو همواره به (UNWTO) بسیاری از کشورهای جهان از زمان آغاز فعالیت های سازمان جهانی گردشگری
فکر تقویت اقتصاد ملی و محلی خود از طریق توسعه گردشگری بوده اند.
برخی از این کشورها از سیاست هاي توسعه گردشگری به عنوان عاملی برای مبارزه با فقر بهره جسته اند و هسته ی مرکزی سیاست گذاری
هاي این دولت ها زمینه سازی برای توسعه و گسترش توریسم با هدف امحاء فقر بوده است.
پس از نشست ژوهانسبورگ در سال 2002 میلادی با محوریت توسعه پایدار تشکیل گردید، بسیاری از سیاستمداران و برنامه ریزان و مدیران
اجرایی کشورهای جهان سوم پی بردند که برای دسترسی به اهداف هزاره سازمان ملل متحد صنعت گردشگری ابزاری قدرتمند در اختیار
آنان قرار می دهدتا بتوانند شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورهای خود را بهبود بخشند.
با توسعه توریسم در کشورها، اکوتوریسم هم به عنوان پدیده ای تاثیرگذار در روند رشد جوامع کمتر توسعه یافته و فقیر ولی مستعد برای
فعالیت های اکوتوریستی در گذر زمان گسترش یافته است.

کشور ما ایران با عنایت به تنوع اقلیمی و گستردگی جغرافیایی و همچنین دارا بودن منابع و جاذبه های ارزشمند طبیعی، فرهنگی، اجتماعی و
مذهبی فرصت های بی بدیلی را در اختیار سیاستمداران، مدیران، برنامه ریزان فعالان بخش خصوصی و صاحبان کسب و کارهای کوچک و
بزرگ و جوامع میزبان قرار می دهد تا بتوانند از نیروی پیشبرنده اکوتوریسم برای بهبود سیمای ایران در نزد جامعه جهانی و همچنین بهبود
شاخص های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و افزایش سطح رفاه عمومی و به تبع آن بهبود شاخص های توسعه انسانی دست یابند.
بهبود شرایط معیشتی خانوار های آسیب پذیر، ایجاد اشتغال از طریق کسب و کار های کوچک با هدف توانمندسازی جوامع میزبان، عمران و
و همچنین ایجاد بهبودی ( Gini Coefficient) آبادانی شهرهای کوچک و روستاهای دورافتاده، مبارزه فراگیر با فقر و بهبود ضریب جینی
از آرزوهای دور و درازی است که پس از 37 سال از زمان وقوع انقلاب اسلامی امکان تحقق ( Misery Curve) در وضعیت منحنی فلاکت
نیافته است و فقر و بیکاری و فساد گسترده ي اداری و اجتماعی در حال شکستن استخوان طبقات ضعیف و متوسط بوده و جامعه را در
سراشیبی سقوط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی قرار داده است.
بدون شک توسط گردشگري و گسترش فعالیت های اکوتوریستی در کشور می تواند به عنوان یکی از راه حل های مؤثر و کارساز، این روند رو
به اضمحلال و سقوط جامعه را دچار دگرگونی ساخته و راه حل مناسب برای ایجاد اشتغال، کسب درآمد برای اقشار ضعیف جامعه و همچنین
بهبود سیمای جامعه ایران در جهان شود.


در توسعه (Qubec Decleration) نادیده گرفتن نتایج حاصل از نشست ژوهانسبورگ در سال 2002 میلادی و همچنین بیانیه ی کبک
اکوتوریسم به ویژه در کشور های جهان سوم مانند ایران می تواند آثار زیان باری داشته باشد.
توسعه پایدار بدون توجه به ضرورت های حفظ محیط زیست و بدون مشارکت بخش خصوصی و بدون فراهم آوردن ساز و کارهای مناسب برای
توسعه کسب و کارهای کوچک و همچنین حمایت از کارآفرینان و نخبگان عرصه گردشگري میسر نخواهد بود.
در حال حاضر پس از گذشت 15 سال از زمان نشست ژوهانسبورگ کماکان توسعه پایدار مقوله ای پر اهمیت تلقی می شود که در کانون
توجه افکار عمومی قرار دارد.
نمونه هایی از تجربیات موفق کشورها در راه اندازی کسب و کارها در عرصه ی فعالیت های اکوتوریستی که با مشارکت فعال بخش خصوصی
همراه بوده است، ضمن تضمین کیفیت خدمات به شکل عملی سبب تداوم روند حفاظت از محیط زیست شده است. توسعه اکوتوریسم به
منزله ابزاری مهم در تحقق توسعه پایدار است.
ایجاد تعادل میان فعالیت هاي توسعه گرایانه که با هدف بهبود وضعیت جوامع صورت می گیرد و حفظ محیط زیست دارای اهمیت زیادی
است. توسعه اي که نتیجه آن تخریب محیط زیست باشد سرانجامی ناخوشایند خواهد داشت.
رعایت مقررات زیست محیطی در اجرای پروژه هاي مرتبط یا صنعت گردشگری و یا طرح هاي اکوتوریستی همواره مورد تایید متخصصین و
صاحب نظران عرصه هاي اقتصاد گردشگری و همچنین اکوتوریست ها بوده است. ارمغان توسعه نظامدار گردشگری برای جوامع توسعه نیافته و
یا فقیر و همچنین براي کشورهای درحال توسعه بایستی دستیابی به رشد و توسعه همراه با افزایش رفاه عمومی، عدالت اجتماعی و مساوات
باشد. رشد و توسعه مطلوب رشد و توسعه ای است که در تباین با حفظ محیط زیست نیست و منابع طبیعی و زیستگاه ها را به کام نابودی و
انهدام نمی کشد، بلکه فرهنگ حفاظت از منابع خدادادی را ارتقا داده و بقا جامعه را برای نسل هاي بعدی تضمین می کند.
توسعه اکوتوریسم بدون وجود سرمایه و اعتبار کافی و همچنین بدون وجود سرمایه گذاران که دیدگاهی مسؤلانه به فرایند توسعه گردشگری
در کشور را دارند ممکن و میسر نخواهد بود. طرح ها و پروژه های اکوتوریستی یا به عبارتی کامل تر پروژه هاي گردشگری پیش از آنکه به
مرحله اجرا در آید بایستی مورد مطالعه و بازبینی دقیق قرار گیرد تا اطمینان حاصل شود که اجرای پروژه ها و طرح های مورد نظر چه در
دوره ایجاد و چه در مراحل بهره برداری آثار زیان باری برای محیط زیست نداشته باشد.
استفاده از انرژی های نو، تاکید بر استفاده از انرژی های بادی و آبی و همچنین خورشیدی و در عین حال بهینه سازی مصرف انرژی و
مدیریت زباله دارای اهمیت بسیاری در انجام پروژه های مرتبط با طرح های گردشگری و یا مراکز اقامتی، پذیرایی و مراکز تفریحی است.
می توانند جامعه را با چالش های بی پایانی (Tourism Green) شتاب زدگی در اجرای پروژه ها و عدم توجه به معیارهای توریسم سبز
مواجه سازد.
(Tourism Green) نقش دولت ها در تحقق گردشگري سبز
دولت ها در کشور های پیشرفته و به ویژه کشورهای عضو اتحادیه اروپا سیاست های حمایتی ویژه ای را برای تحقق اهداف گردشگری سبز به
مرحله اجرا گذاشته اند.


مدیریت مطلوب منابع انرژی و همچنین وجود استاندارد های مناسب برای تحقق این سیاست دارای اهمین فراوانی است. در عرصه هتلداری و
ایجاد مراکز اقامتی سبز نیز رعایت اصول و موازین زیست محیطی حائز اهمیت است. کنترل روند تولید زباله و همچنین اقدام در جهت
بازیافت آن و استفاده از انرژی های نو، صرفه جویی در مصرف آب و بازیافت آن و استقرار سیستم های مناسب بازیابی آب مصرف شده و
تصفیه ی آن در نهایت منجر به بازگشت آب بهره برداری شده به مدار مصرف می شود.، در روند کنترل هزینه های هتل ها نیز بسیار مؤثر
بوده است. به همین جهت ایجاد هتل هاي سبز گامی اساسی در جهت حفاظت مطلوب تر از محیط زیست است.
و بر چسب زیست محیطی گویای پر اهمیت بودن توجه به موازین زیست (Labble Eco) در عین حال طراحی و اجرای سیستم اعطای
محیطی در مدیریت گردشگری و هتلداري است. در این روش به آن دسته از مراکز اقامتی و پذیرایی که موازین زیست محیطی را به شکل
مطلوب تري رعایت می کنند برچسب زیست محیطی اعطا می شود.
انجام ارزیابی هاي زیست محیطی توسط موسسات مستقل و نفوذ ناپذیر قبل از اجرای طرح هاي گردشگری و یا ایجاد اقامتگاه ها، هتل ها،
مراکز تفریحی، استراحتگاه های کوهستانی، کمپ های گردشگری، استراحتگاه هاي ساحلی و مشابه آن همواره در دستور کار سازمان های
مسئول قرار دارد و چارچوب و ضوابط و استانداردهاي تعیین شده در این فرآیند بطور کامل و بدون اغماض و ملاحظه کاری رعایت می شود.
( Capacity Carrying) ازطرفی پس از صدور مجوز و تشخیص بلامانع بودن انجام پروژه ها در عرصه های آسیب پذیر که دارای ضریب برد
محدودي هستند، همکاري کاملی از طرف مقامات در تعامل با سرمایه گذاران به مرحلۀ انجام می رسد.
موانع کسب و کار در کشورهاي غربی به استناد آمارها و گزارشات رسمی منتشر شده توسط سازمانهای مستقل در مقایسه با بسیاري از
کشورهاي جهان سوم اساسا” یا بطور کامل برطرف شده و یا در حد بسیار نازلی قرار دارد. در حالیکه کشورهایی مانند ایران داراي رتبه اي
غیرقابل قبول در سطح جهانی از حیث وجود موانع کسب و کار و سرمایه گذاري است.
حمایت هاي مالی و اعتباري دولت ها برای تحقق اهداف توسعۀ گردشگری و به تبع آن توسعۀ اکوتوریسم بایستی بدنبال تامین منابع کافی براي سرمایه گذارانی باشند که قصد سرمایه گذاری در پروژه های گردشگری را دارند.
کسب و کارهاي کوچک در عرصۀ گردشگري بدون تامین اعتبار از سوی بانکها و موسسات مالی معتبر سرانجامی نخواهد داشت.
نظام فاسد بانکی کشور در بسیاري مواقع تامین کنندة تقاضاهای کسانی بوده اند که در نهایت منابع کشور را به جای صرف کردن در مسیر
ساختن کشور صرف امیال شخصی کرده اند و به این ترتیب سرمایه های کشور به یغما رفته است.
اختلاس هاي 3000 میلیارد تومانی و 12000 میلیارد تومانی تنها نمونه هاي گویایی از وجود فساد سیستماتیک د رعرصۀ فعالیت های بانکی
و غیر بانکی کشور است. باندهاي تبهکار و فاسد منابع بانکها را که می بایست در مسیر ساختن و آبادانی کشور بکار می رفت یا درپی اختلاس و
غارتگري به خارج از کشور منتقل کرده اند و یا با سرمایه گذاری در املاك و مستغلات و یا بازار ارز زمینه های بحران در اقتصاد کشور را
بوجود آورده اند.
تداوم چپاولگري سیستماتیک و با برنامه سرانجامی ناخوشایند خواهد داشت که نتیجۀ روشن آن استمرار تضعیف طبقات اجتماعی آسیب پذیر
در کشور است.
چنانچه منابع اعتباری به شکل صحیح و مطابق اصول و ضوابط فنی در اختیار سرمایه گذاران واقعی بویژه سرمایه گذاران عرصه های
گردشگري کشور قرار می گیرد، منافع ناشی از سرمایه گذاریهاي جدید ضمن تقویت بنیان هاي اقتصادی کشور به اشتغال پایدار می انجامد.
اشتغال پایداري که تضمین کنندة آیندة جوانان این مرز و بوم است.
اقتصاد مقاومتی به مفهوم واقعی آن زمانی امکان تحقق خواهد یافت که از سرمایه هاي کشور به شکل بهینه استفاده شود. تجربه هاي جهانی
در اجراي پروژه ها و طرحهاي مولد در عرصۀ گردشگري و اکوتوریسم مانند سایر عرصه های مهم مانند: صنعت، معدن، کشاورزی،
بیوتکنولوژي، پتروشیمی، هوا و فضا، نانوتکنولوژي و فن آوري اطلاعات د رمقابل دیدگان ماست و لذا استفاده از تجربیات جهانی می تواند به
توانمند سازي جامعۀ ایرانی منجر شود مشروط به اینکه حیف و میل منابع کشور و چپاول سرمایه هاي آن که متعلق به نسل هاي بعدي نیز
است متوقف شود.
سرمایه گذاري در عرصه های علمی و تکنولوژیکی و همچنین اختصاص بودجه های کافی به مراکز علمی و پژوهشی، موسسات تحقیقاتی،
حمایت از نخبگان به شکل اثربخش و واقعی، جذب فارغ التحصیلان و دانش پژوهان تحصیل کرده در دانشگاههای معتبر داخلی و خارجی و
اعطاي مسئولیت هاي مهم و کلیدي سازمانها و وزارتخانه ها و موسسات مالی و پولی به کسانی که دغدغۀ آبادانی و سربلندي کشور را دارند
بیشتر از موشک و مسلسل و نیروی نظامی و سیستم دفاع موشکی اس 300 به دفاع از کشور خواهد پرداخت. دفاع جانانه اي که در طی زمان،
مصونیت کشور در برابر دشمنان خارجی را افزایش داده و جایگاه کشورمان را در نزد جهانیان ارتقاء می دهد.
قدرت کشورها در جهان کنونی نه صرفا” به توپ و تانک و مسلسل که به قدرت تولید و مغزهای متفکر آن کشورها است. ثروت کشورها نه به
منابع غنی نفت و گاز و سایر منابع زیرزمینی بلکه به سرمایه هاي انسانی است.
در حال حاضر کشورهایی چون برزیل، چین و هندوستان نه تحت تاثیر صرفا” پیشرفتهای نظامی که عمدتا” تحت تاثیر تحولات اقتصادی و
دستاوردهاي علمی و تکنولوژیکی به این جایگاه رفیع رسیده اند.
قدرت کشور ژاپن و یا کره جنوبی وابسته به نیروهاي نظامی و یا سطح تولید جنگ افزارهای این کشورها نیست چراکه قدرت اقتصادی این
کشورها حاصل سالها تلاش، جانفشانی، وفاداري به مام میهن و شرافت و جوانمردی مدیران و کارکنان موسسات و بنگاههاي اقتصادي و یا
دانشمندان، محققان و مخترعان این کشورها بوده است.
بازسازي اقتصاد ایران با اتکاء به صنعت گردشگری و جذب توده اي گردشگران و اکوتوریست های بین المللی محتمل تر است تا اتکاء مداوم به
فروش منابع نفتی که صرفا” متعلق به نسل کنونی نیست بلکه به آیندگان نیز متعلق است.
جاي تاسف است که تاکنون ارزش و جایگاه صنعت گردشگري ایران در ایجاد فرصت های بی بدیل برای دستیابی به تحقق توسعۀ پایدار در
عرصه های اقتصادي، فرهنگی و اجتماعی ناشناخته مانده است.
نشان روشن ناشناخته ماندن این صنعت در انتخاب سیاسی رؤساي جمهور در دوره هاي مختلف است. رؤساي جمهور چه در دوره اصلاحات
چه در دوره ای که 8 سال ویرانی را براي ایران و ایرانیان به بار آورد و چه در دوره تدبیر و امید همواره رئیس سازمان میراث فرهنگی و
گردشگران را از میان افرادی فاقد دانش و بینش کافی به حوزه گردشگري ملی و بین المللی انتخاب کرده اند.
آخرین انتخاب رئیس جمهور روحانی، انتخاب بانویی به ریاست این سازمان است که فاقد کمترین دانش و آگاهی و تجربه نسبت به این عرصه
است. از اداره تقسیمات کشوری وزارت کشور به کابینه راه یافتن تنها مبین شائبه هاي سیاسی در این انتخاب است.
رئیس جمهور روحانی با انتخاب اخیر خود نه به دنبال برنامه ریزي برای استفاده از نیروي زاینده گردشگري در کشور براي ارتقاء جایگاه
گردشگري ایران در مقایسه با رقباي منطقه اي که بیشتر به دنبال کسب آرا مردم در دوره بعدي انتخابات ریاست جمهوری است.
ورود به بازي هاي سیاسی در دوره تدبیر و امید بی شباهت به سیاست همراه با تزویر دولت احمدی نژاد در توزیع سیب زمینی قبل از انتخابات
و یا توزیع یارانه هاي نقدي نبوده است.
روحانی با انتخاب یک مدیر میانی بدون کوچکترین تجربه در حوزه گردشگری و میراث فرهنگی دچار اشتباه بزرگی شدند و سازمانی عظیم با
ماموریتی بزرگ را به کسی سپردند که هرگز نمی تواند در کسوت کشتی بان ورزیده موج هاي جدید گردشگري را تحت اراده خود درآورده و
در دریاي متلاطم خاورمیانه که در آتش جنگ های نیابتی و فرقه ای می سوزد نفعی را براي اقتصاد کشور به ارمغان آورده است.
البته رهبران و سیاستمداران غربی از آنچه در خاورمیانه می گذرد شادمان هستند و منافع کشورهای غربی در وجود جنگ و ناآرامی در
خاورمیانه است. و صد البته حکمرانی بد در کشورهاي خاورمیانه هم هدیه اي از جانب رهبران کشور های خاورمیانه به غربی هایی است که
دستشان تا مرفق به خون مردم افغانستان ، لیبی، سوریه، عراق و یمن آلوده است. اما این حکمرانی بد تا چه زمانی ادامه خواهد یافت؟
بی شک حکمرانان در ایران نیز بایستی نگران نتایج زیان بار حکمرانی بد باشند.
وضعیت ملتهب خاورمیانه و وجود رقابت هاي منطقه اي میان ایران و عربستان و ترکیه در صورت عدم حصول توافق عمومی بر یافتن راه حل
مشترك که منابع کشورهای منطقه را به دنبال داشته باشد. می تواند آتش جنگ های بعدی را نیز مشتعل تر کند .
سیاست هاي گفتگو و مفاهمه چه در درون کشور و چه در منطقه و همچنین استمرار گفت و گو هاي بین المللی می تواند راه حل مناسبی
براي خروج از بحران های خاورمیانه باشد.
وجود ذهنیت های منفی میان ملت هاي خاورمیانه و تشدید جنگ هاي قومی و مذهبی ضرورت اتخاذ سیاست هاي مبتنی بر مدارا را فراهم
آورده است.
ابزاري برای گفتگوي تمدن ها و همچنین گسترش صلح و دوستی میان ملت ها (UNWTO) گردشگري از دید سازمان جهانی گردشگري
است. و لذا ضروري است از توان و ظرفیت گردشگری برای بهبود وضعیت ملت هاي منطقه حداکثر بهره برداري به عمل آید.
رئیس جمهور روحانی به جای انتخاب سیاسی در گزینش معاون خویش که در عین حال رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و
گردشگري است، بایستی دیدگاه خود و اعضا کابینه و به ویژه رئیس سازمان متولی گردشگري کشور را به پدیده گردشگري تغییر دهد.
اندیشه جهانی توسعه گردشگري داراي پشتوانه هاي علمی و تجربی فراوانی است. دولت کنونی فرصت زیادي براي استفاده از این تجربه
بین المللی را ندارد .از سال 1975 میلادي تا کنون سازمان ملل متحد و به دنبال آن سازمان جهانی گردشگری در حال مشاوره دادن به دولت
ها براي استفاده از نیروي نهفته در پدیده گردشگری است که می تواند تبدیل به موتور محرك اقتصاد کشورها شود.
سهم ایران از توسعه گردشگري در جهان بسیار کمتر از 1% است و این امر گواه حقیقتی تلخ است. حقیقتی که بی تدبیري و عدم کفایت
مقامات سیاسی و اجرایی کشور را در این حوزه و در طول سه دهه گذشته نمایان می سازد.
امید که با آغاز سال 1396 و انتخاباتی دیگر، رئیس جمهور منتخب صداي مردم را بشنود و گوش جان به مردمی بسپارد که رئیس جمهورش
کردند. از مسجد محله اي در سرخه بیرونش کشیدند و در کاخ ها جایش کردند.
آقاي رئیس جمهور راستی آیا مانند مردمان عادی از گیت هاي ورود و خروج فرودگاه امام استفاده می کنید؟ آیا می دانید دروازه هاي این
تردد می کنید؟اگر چنین است محال است دشواري هاي مربوط CIP و VIP کشور گنجایش ورود 25 میلیون گردشگر را ندارند؟ آیا هنوز از
به توسعه گردشگري کشور برطرف شود چرا که چشمان شما و امثال شما همواره بر روي حقایق این کشور بسته خواهد بود.
در آخر اگر وقت کردید حتما در انجام سفرهاي تبلیغاتی خود سری هم به بشاگرد بزنید. کپر نشین هاي آنجا از دیدن شما خوشحال خواهند
شد و شاید وقنی شما را ببینند به جاي خانم احمدي پور پیشنهاد توسعه توریسم روستایی را به شما بدهند. آنوقت شاید نانی برای خوردن
بیابند و کلاس درسی که فرزندانشان را براي تحصیل به آنجا گسیل کنند

دکتر اسرافیل شفیع زاده

دکترای اقتصاد گردشگري از دانشگاه مادرید – اسپانیا  
کارشناس ارشد توریسم بین المللی ار دانشگاه گلاسکو- انگلستان  
کارشناس ارشد مدیریت صنایع- دانشگاه علم و صنعت ایران  
کارشناس علوم اقتصادي- دانشگاه علامه طباطبائی  
عضو اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزي ایران  
عضو هیئت مدیره و جامعه تورگردانان  
مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره شرکت جاسمین سافاري در مادرید- اسپانیا  
عضو انجمن صنفی دفاتر و مسافرت هوایی و جهانگردی ایران

 

 

1 Trackbacks & Pingbacks

  1. توسعه ایران با گردشگري و اکو توریسم

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*